Hồi hè về Việt Nam, mình có mua được một cuốn sách tên là Nghề cổ nước Việt của bác Vũ Từ Trang – cuốn sách viết về những làng nghề truyền thống của nước ta từ xưa đến nay. Trong chương đầu tiên, tác giả chọn viết về nghề gốm. Khi đọc những câu chữ của bác, mình đã nghĩ, giá mà có tác giả nào viết về cuộc sống của những nghệ nhân làm gốm và bán gốm thì tốt biết mấy. Rồi khi bắt đầu cuộc thi hồn Việt, mình cũng thầm mong giá như sẽ có những truyện ngắn viết về những nghề truyền thống thì thật là tuyệt. Ấy thế mà lại cầu được ước thấy!
Trong “Trên dòng gió ngược, thuyền xuôi”, gốm không chỉ xuất hiện bằng những cái tên nổi tiếng như Thổ Hà, Mỹ Cương, mà còn có đặc điểm tính cách riêng như những con người tới từ những vùng khác nhau. Ta bắt gặp những người trong nghề chuốt gốm, xem gốm, nhận xét và buôn bán gốm ra Bắc vào Nam. Với một người luôn thích xem người ta làm ăn buôn bán như mình thì một câu chuyện về giao thương hai miền trong văn chương đúng là một báu vật. Trong bối cảnh Trịnh – Nguyễn phân tranh, khi mà người phương Tây đã bắt đầu đặt những dấu ấn đầu tiên trên đất của người Nam, tác giả đã thể hiện những khía cạnh của nghề thủ công và buôn bán rất khéo léo. Dưới gầm trời của vua Lê, đất nước lại chia cắt làm hai miền, thông thương Nam – Bắc bị ngăn cấm tới mức bị coi là buôn lậu, thật sự đã có một thời kỳ như thế. Mình thật sự có thể hình dung ra những trăn trở, băn khoăn và toan tính của người thợ, của người thương lái trong cuộc sống hàng ngày để lo miếng cơm manh áo, để giữ cái nghề truyền thống và phát triển cùng với thời cuộc.
Cũng trong bối cảnh nội chiến rất đặc thù này, tác giả còn khai thác một khía cạnh rất đặc biệt và dữ dội khác mà theo từ ngữ hiện đại bây giờ, hẳn nó được gọi là Hậu chấn tâm lý của những kẻ tham chiến. Câu chuyện mở đầu chính bằng một lần lên cơn ám ảnh bởi chiến tranh của một binh sĩ đã ra quân từ cuộc chiến tranh giữa hai miền. Chiến tranh là đau thương, là lầm than, là những phận đời chạy nạn tứ xứ, là những gia đình ly tán rồi gặp lại nhau mà đôi còn chẳng hề hay biết, là những kẻ bị ám ảnh bởi tội nghiệp tìm cách chuộc lại lỗi lầm, là tất cả đều vô tội nhưng rồi ai cũng phải chịu tội với đời, với người.
Với mình, Trên dòng gió ngược, thuyền xuôi không chỉ là một bức tranh lịch sử buồn thảm, dữ dội và day dứt. Ở truyện ngắn này, mình thấy được đầy đủ những khía cạnh của cuộc sống hiện đại, chúng đã tồn tại trong cuộc sống của cha ông ta từ hàng trăm năm trước, sinh động và thuyết phục. Đó chính là sự kế thừa, sự phát triển của hồn Việt.
—
Truyện ngắn Trên dòng gió ngược, thuyền xuôi (sách Trăm năm một bước hải hà) – https://truyennhaong.vn/san-pham/TNMBHH
Published by