Danh mục: Review tác phẩm

Review truyện ngắn Rối bóng

Hôm nay mình mới lại chạm vào Trăm Năm Một Bước Hải Hà để đọc nốt Rối bóng – truyện ngắn của tác giả Tân Thời.

Mình nhớ là khi Hải Hà mới ra mắt thì có rất nhiều bạn đã review truyện ngắn này và có khá nhiều ý kiến trầm trồ về plot twist mà tác giả cài cắm. Khi mà mình đến rất là muộn so với cuộc chơi thì hẳn là phải nghĩ ra một cái gì đó lạ lạ một chút, nếu không thì đôi khi lại chỉ nhắc lại những điều các reviewer đã nhắc đến, nhàm chán lắm. Vậy hôm nay xin được mạn phép bê công việc chính của mình vào bài cảm nhận – Rối bóng dưới góc nhìn của một Product Manager.

Góc nhìn của bài viết hoàn toàn đến từ khía cạnh kinh doanh, công việc nên nó không có sự lãng mạn và nghệ thuật. Mình đang phân tích với con mắt rất trần tục và hơi “con buôn” – những chi tiết mà tác giả thể hiện được dời sang một “vũ trụ” khác để xây dựng góc nhìn này. Vậy nên có thể bài phân tích này sẽ gây khó chịu cho một số bạn tìm kiếm một bài review đậm chất nghệ thuật nhé.

OK vào bài nào.

Trong nửa đầu câu chuyện khi mà Tấm và mẹ Đồng xuất hiện qua cảnh mời khách, dệt vải, têm trầu và sau đó là sự chuẩn bị cực kỳ kỹ lưỡng cho cuộc gặp đầu tiên với đức Kim thượng, có một ý nghĩ cứ lảng vảng trong đầu mình – hẳn là Tân Thời nên đi làm marketing. Mình cũng không rõ tác giả làm nghề gì, nhưng đường đi nước bước của mẹ Đồng, theo con mắt của mình, là một kế hoạch marketing hoàn hảo.

Từ việc mời khách tới chơi nhà, tạo ra danh tiếng được đồn khắp gần xa về một cô Tấm vừa đẹp người, đẹp nết, lại đa tài: biết têm trầu, biết dệt vải, mà lại còn được học hành. Mình cá là đi trên đường, túm một người lại hỏi, có khi sẽ có kha khá người nói “à! tôi có nghe về cô ấy”. Rồi những người thân cận xung quanh Kim thượng cũng biết về cô Tấm, về một tài nữ mà hẳn là sẽ rất xứng đôi với đức Vua. Vậy là chiến lược bước xây dựng nhận diện thương hiệu đã thành công.

Thế rồi một ngày kia, khi đức Kim thượng thật sự đi qua chốn này mà gặp cô thôn nữ hái dâu đẹp như tiên nữ, lại có cốt cách thanh cao, ngượng ngùng mà lại ngưỡng mộ từ xa – đức lang quân nào mà không mê luyến?!

Khi đọc đến đoạn này, mình không khỏi nghĩ: đây chẳng phải là moment of truth cực kỳ sâu sắc và xúc động mà các chiến lược marketing vẫn thường hướng tới à?! Thông tin về một sản phẩm nào đó đã vang vọng xa gần, nhưng không đủ để khách hàng chú ý tới. Nhưng vào khoảnh khắc sản phẩm đó xuất hiện trước mặt lần đầu tiên, những phong thanh trước kia lập tức được tập trung lại cùng với cả một trải nghiệm mà khách hàng chưa bao giờ từng thấy, và thế là họ nói: tôi muốn!

Tấm được đưa vào cung, trở thành phu nhân quyền quý đúng như cách mà nàng đã được định vị. Và rồi nàng gặp Hoàng hậu. Và đột nhiên, câu chuyện mở ra theo cách mà có lẽ không độc giả nào ngờ tới. Thì ra Hoàng hậu cũng đã từng được mẹ Đồng rèn giũa.

Ồ! Đến chỗ này thì mình không thể không thốt lên một tiếng. Mẹ Đồng từng có một sản phẩm hoàn hảo – bản thân bà – vừa có dung mạo lại có tài hoa, là phối ngẫu trời ban cho đức Vua. Nhưng chẳng may, vì một tai nạn mà bà bị huỷ dung nhan, và sản phẩm hoàn hảo đã không còn hoàn hảo nữa. Mẹ Đồng có một nỗi ám ảnh – tạo ra một người phụ nữ hoàn hảo. Vậy là bà tìm kiếm những cô gái có tiềm năng để bồi dưỡng họ từ dung nhan, chải chuốt cho tới tài năng và cả thiện tâm.

Nhưng có một điều mà có lẽ mẹ Đồng không hiểu được, một điều mà chúng ta vẫn thường nhắc tới: làm gì cũng phải có thiên thời – địa lợi – nhân hoà. Bản thân bà là một người may mắn khi có dung mạo, được sinh ra trong gia đình quyền quý để được học hành, có được tài năng xuất chúng. Nhưng chính bà rồi cũng vì con tạo xoay vần mà đánh mất đi dung mạo đó thôi?! Khi bà tìm thấy Hoàng hậu, và cả Tấm sau này, họ luôn thiếu một thứ gì đó – một vách ngăn họ chạm tới sự hoàn hảo mà bà từng có, dù cho bà có bỏ nhiều công bồi dưỡng.

Mẹ Đồng giống như một nhà khởi nghiệp đã từng may mắn làm ra được sản phẩm đầu tiên thành công một cách hoàn hảo, nhưng nó lại lụi tàn quá nhanh. Rồi sau đó, bà miệt mại tạo ra những bản sao khác nhưng bởi giờ đây vận may đã không còn, mọi bản sao đều không hoàn chỉnh. Trong thực tế, có khá nhiều trường hợp khởi nghiệp như vậy. Đôi khi, ai đó thành công bởi họ có một ý tưởng tốt, có một đội ngũ giỏi, và cả sự may mắn bởi thị trường ở ngay thời điểm họ xuất hiện đang tạo ra những điều kiện phù hợp để họ thành công. Nhưng cùng là ý tưởng đó, đội ngũ đó, ở một thời điểm khác, do đã đánh mất thời điểm vàng, lại không thể thành công được nữa cho dù đội ngũ lần này còn nhiều kinh nghiệm hơn.

Ấy là để nói, thành công nào cũng cần được trân trọng và gìn giữ, bởi chẳng biết lần sau ta có chạm tới thành công tương đương nữa hay không.

Chà! Đọc đến đây thì có thể sẽ có bạn cảm thấy vì sao những con người, những người phụ nữ tài mạo song toàn qua lời lẽ của mình lại biến thành những sản phẩm vô tri vô giác, vì sao lại coi thường họ như vậy. Thì mình xin khẳng định là mình không coi thường họ nhé. Đây đơn giản là một phép liên tưởng lớn mà mình có được khi đọc câu chuyện mà thôi.

Và mặc dù dường như mình đã tiết lộ rất nhiều nội dung của Rối bóng thì cũng cần nói thêm, đây không phải là toàn bộ câu chuyện. Còn khá nhiều điểm hay ho mà tác giả giấu trong những câu chữ nhưng mình sẽ không liệt kê hết, vì như thế thì đâu còn gì để tò mò nữa đâu?!

—

Truyện ngắn Rối bóng (sách Trăm năm một bước hải hà)- https://truyennhaong.vn/san-pham/TNMBHH

Review truyện ngắn Tiên

Hôm nay ta đến với tác phẩm tiếp theo của Trăm năm một bước hải hà – “Tiên” của tác giả Kagome027.

Tiên là một truyện ngắn vui tươi và phần nào dễ đọc hơn những truyện khác cùng tuyển tập bởi đề tài và cách triển khai nhẹ nhàng và lạc quan hơn. Nhưng không vì thế mà tính sâu sắc của câu chuyện bị thua kém các tác phẩm khác một chút nào.

Ta theo chân cậu Điền – một kẻ ăn chơi trác táng, phá làng phá nước, phá cuộc đời của người dân như cha mẹ hắn, như tầng lớp hắn vẫn làm trong cả trăm năm. Ai cũng biết người dân căm thù, oán thán chúng vô cùng nhưng nỗi sợ bị đàn áp, mong muốn được sống yên ổn khiến người ta cứ nghĩ chẳng ai dám đụng tới tầng lớp cai trị. Ấy thế nhưng trên đời luôn có những kẻ ra tay vì chính nghĩa, dù đó có là một ông đồ, một vị quan thanh liêm hay thậm chí là một thằng ở trong nhà. Mà đôi khi, còn có cả những đấng hiển linh siêu nhiên cũng tham gia trừng trị kẻ ác nữa ấy chứ.

Đã lâu rồi mình mới gặp một tác giả viết truyện cổ tích dân gian có thể tạo ra không khí truyện quen thuộc như vậy. Khi đọc có cảm giác như lúc còn nhỏ đang say sưa với mấy cuốn truyện cổ tích bố mua về. Nhưng cùng với sự quen thuộc của xưa cũ thì Tiên cũng mang lại một làn gió mới với những bất ngờ (cô gái áo nâu rốt cuộc là ai?) và cái kết mở hướng về tương lai. Đó chính là sự pha trộn hài hòa giữa dân gian và đương đại rất khó kiếm.

Có một điểm mình thật sự rất muốn dành lời khen cho tác giả Kagome027 là khả năng xây dựng bối cảnh và biến hóa giọng văn cực kỳ linh hoạt, cùng với đó là sự tinh tế trong truyền tải những vấn đề đạo đức, giáo dục mà không hề giáo điều. Hai điểm này còn được highlight mạnh mẽ hơn nhiều nếu bạn đọc một tác phẩm mang hơi hướm cổ tích khác cùng tác giả là “Lá đỏ”, cũng là một tác phẩm độc quyền tại TNO. Lá đỏ là câu chuyện có bối cảnh văn hóa phương Tây, trong khi Tiên là câu chuyện lấy gốc văn hóa Việt. Cả hai tác phẩm đều có tính giáo dục cao với những câu chuyện tươi sáng, trong trẻo nhưng cũng mang trong chúng vấn đề sâu sắc của con người của xã hội. Mình cá là nếu không nói trước hoặc chú ý thì có lẽ phần lớn độc giả sẽ không nhận ra hai tác phẩm là của cùng một tác giả đâu. Phải nói là văn phong của bạn ấy cực kỳ linh hoạt luôn ấy.

Nếu bạn đang tìm kiếm một câu chuyện tươi sáng mà sau đó vẫn có điều để nghiền ngẫm, suy nghĩ hãy thử đọc Tiên đi nhé.

—

Truyện ngắn Tiên (sách Trăm năm một bước hải hà)- https://truyennhaong.vn/san-pham/TNMBHH

Review truyện ngắn Xương Giang oán

Sau nhiều ngày nợ nần thì cuối cùng, hôm nay, mình cũng có thể ngồi xuống viết cảm nhận về “Xương Giang oán” trong Trăm năm một bước hải hà. Đây là một bước dấn thân sâu hơn nữa về quá khứ, tới thời thuộc Minh dày nặng những áp bức và khổ đau.

Mình đã cân nhắc khá nhiều về việc mình muốn tiếp cận câu chuyện như thế nào, bởi mình cũng hy vọng có thể mang thêm một góc nhìn nào đó có phần khác biệt. Vậy nên bài viết này sẽ hơi khác với các bài cảm nhận trước đây về cuốn sách này. Thay vì nói là cảm nhận, gọi đây là bàn luận thì đúng hơn.

Có lẽ một trong những điều dễ nhận thấy nhất về tác phẩm này là những kìm kẹp, khổ đau mà người phụ nữ thời kỳ phong kiến phải chịu đựng. Và trong một thời kỳ dân tộc bị áp bức bởi những kẻ xâm lược vô nhân tính, những cái cùm vô hình đó còn nhân lên và cộng hưởng thêm hàng trăm lần. Nhưng ta hãy nhìn sâu xa hơn một chút, vượt qua cái gọi là tam cương ngũ thường hay “Tam giáo đồng nguyên” – những lề thói, thuyết giáo cụ thể đã trói buộc người phụ nữ. Bởi không chỉ có phụ nữ bị ràng buộc, đàn ông cũng bị đè nén dưới những luật lệ riêng. Như như Vũ nương cũng đã nói, “Thật ra đâu phải mỗi nữ tử chịu cảnh giày vò”, “chẳng phải Lý sinh cũng bị mấy vị sĩ phu thời nay lên án là ‘làm đứt mất dòng dõi tổ tiên’ đó sao?”. Có một sự thật là thời đại nào, ở trong giai đoạn lịch sử nào thì xã hội cũng luôn có những phiên bản “tam cương ngũ thường” của riêng nó. Đó chính là những luân lý, những ràng buộc mà xã hội đề ra và kỳ vọng ở mỗi con người. Và đó không chỉ là những vấn đề về giới, mà còn là tầng lớp xuất thân, là “sĩ, nông, công, thương”, là những “luật lệ” mà kẻ nắm quyền cai trị đưa ra để đưa xã hội vào nền nếp.

Một điểm thứ hai gia trọng cho những khổ đau đặt lên Hồ Thị Nghi – con yêu quái Xương Giang – và tất cả những người phụ nữ cùng thời kỳ ấy, đó chính là khổ đau của mất nước, của một dân tộc bị áp bức. Trong một xã hội vốn dĩ đã có tới “tam giáo” trói buộc con người bởi những luật lệ khác nhau, thì việc có thêm một dân tộc khác xâm lấn trong mọi ngõ ngách của xã hội với những mưu cầu lợi lộc chẳng màng hậu quả để lại, kiếp người trong thời kỳ ấy còn chẳng bằng con ong cái kiến. Oán than thấu tận trời xanh, hẳn cũng là điều phải thế.

Những gì được coi là hủ lậu trong quá khứ đã được nhìn nhận và giải quyết trong xã hội ngày nay. Còn những ràng buộc, luật lệ của ngày hôm nay, có lẽ sẽ phải đợi loài người của tương lai bình phẩm trong vài trăm năm nữa. Con người là giống loài của đấu tranh. Ta nhận ra những gì đang làm hại bản thân, làm hại xã hội, và ta đấu tranh để thay đổi điều đó. Đó cũng là cách mà những tác phẩm phản ánh xã hội, nhưng lần quay đầu “nhìn lại” hiện lên trong văn học.

Xương Giang oán kết thúc bằng cái nhìn đầy hy vọng về tương lai, về những điều tốt đẹp hơn, khi mà “những định kiến xưa cũ của đời người rồi có lẽ cũng dần dần phai nhạt.” Vậy những gì ta có thể làm là nhìn nhận quá khứ, hiểu và chấp nhận rằng xã hội đã từng như thế, đồng thời cũng góp phần nhỏ để hướng tương lai vào một con đường rộng hơn, tự do và nhiều hạnh phúc hơn. Bởi đó chính là điều mà chúng ta làm rất tốt.

Tác giả Vạc của Xương Giang oán đã viết một bài review dài về toàn bộ cuốn sách, trong đó có một phần chia sẻ về tác phẩm này. Bạn có thể tìm đọc bài viết tại đây nhé: https://truyennhaong.vn/…/doc-tram-nam-mot-buoc-hai-ha…

— –

Truyện ngắn Xương Giang oán (sách Trăm năm một bước hải hà)- https://truyennhaong.vn/san-pham/TNMBHH

Review truyện ngắn Thuở ấy phong sương bạc mái đầu

Truyện ngắn có cần có nhiều lớp nghĩa không? Theo mình thì chẳng nhất thiết. Nhưng viết một truyện ngắn đơn giản, không ẩn giấu những điều bí ẩn ở phía sau mà vẫn cuốn hút người đọc theo dõi cho tới cuối thì khó lắm ấy.

Vì sao ấy à? Vì khi độc giả cảm thấy đã hiểu từng câu chữ rồi mà họ vẫn theo đuổi câu chuyện cho tới tận cùng thì thứ dẫn dắt họ thuần túy là cảm xúc. Nếu tác giả và độc giả đi cùng nhau trong một hành trình thì trong chuyến đi này, phong cảnh cần hữu tình lắm, đẹp lắm; người dẫn truyện là tác giả cần nắm bắt được tình tự của người đọc, đừng để họ sốt ruột tìm cách vượt qua mình, nhưng cũng không thể để họ tụt lại phía sau rồi nản chí. Cảm giác đồng hành và nhịp điệu hợp lý trong câu chuyện “Thuở ấy phong sương bạc mái đầu” của Trăm năm một bước hải hà là điều mình đánh giá cao nhất ở truyện ngắn này.

Cảm giác đồng hành này được tác giả tạo dựng ngay từ những con chữ đầu tiên khi câu chuyện mở ra với cuộc hành trình xuôi về Nam tìm người xưa của Sương – một học trò đã từ quan. Ngày mới buông xuống trần gian, những tất bật, rộn ràng của một khởi đầu mới lẽ ra phải hân hoan mà sao ta lại bắt gặp sự hờ hững, u buồn và hoài niệm của một người thanh niên. Từ một cuộc trò chuyện ngắn ngủi, từ chút giao tình có phần một chiều, bằng mấy câu thơ vô tình mà hữu ý với một bát cháo gà rắc mấy cọng hành xanh, tác giả cứ thế kéo chúng ta lên con thuyền, ngược dòng về những ký ức xa xăm.

Ta bắt gặp người học trò ngày đêm đèn sách, chuẩn bị cho thi cử. Ta bắt gặp hai người bạn từ thuở nhỏ bị gia đình ngăn cấm chơi với nhau vì những khúc mắc hay thậm chí là mối thù của đời cha. Và ta bắt gặp những tình cảm xa lạ, không đi theo lẽ thường của hai người thanh niên trẻ người và có lẽ cũng vẫn còn non dạ. Họ cố gắng tìm tới nhau, chăm sóc và động viên nhau trong từng bát cháo, từng chùm sung, rồi lại vượt qua ngăn cấm và mưu toan của gia đình và cách biệt về thân phận để được dành thời gian cho nhau. Để rồi họ cay đắng nhận ra rằng, người sống mới là quan trọng, sống rồi mới có thể nghĩ tới những thứ khác.

Một chuyện tình đồng giới trong bối cảnh trung đại là một đề tài khó nhằn. Tác giả vẽ nên một chuyện tình ý nhị, kín đáo mà vẫn tình, vẫn day dứt. Ta theo chân Sương ngược về quá khứ, trở về thực tại, rồi lại quay về quá khứ. Đó không phải là một cuộc hành trình tuyến tính và chính sự dẫn dắt với nhịp điệu vừa đủ, khoan thai về tốc độ nhưng đa dạng về cảm xúc của Việt Chi là điểm sáng cuốn người đọc theo dòng chảy của ký ức rồi cập bến.

Chẳng ai biết rồi trong thời cuộc loạn lạc, Sương có tìm được người xưa hay không. Rồi những lề thói xã hội, những đau thương của chiến loạn có cho người được sống mà mưu toan những chuyện xa vời hơn hay không. Nhưng vẫn cầu cho người có tình sẽ gặp được nhau.

— –

Truyện ngắn Thuở ấy phong sương bạc mái đầu (sách Trăm năm một bước hải hà)- https://truyennhaong.vn/san-pham/TNMBHH

Review truyện ngắn Trầm Hương Các

Cái thi thú của việc đọc truyện ngắn là khi (mình cho là đã) vỡ lẽ ra ý đồ của tác giả trong câu chuyện. Có những tác phẩm thì tác giả không giấu quá sâu, nhưng nhận ra một thì lại tự hỏi liệu có hai? Có những truyện ngắn mình có thể đọc ra ba bốn lớp nghĩa được ẩn giấu khéo léo trong câu từ. Với “Trầm Hương Các” trong Trăm năm một bước hải hà, mình có thể nhận ra ý đồ của tác giả sau lần đọc đầu tiên, nhưng mình cứ luôn cảm thấy ý hiểu của mình còn thiếu gì đó. Vậy là mình lần tìm từng cái tên, từng manh mối tác giả để lại trong câu chuyện.

Mình thường đọc về các loại kiến thức hiện đại và mới bắt đầu tìm hiểu về lịch sử, văn hóa chưa bao lâu nên hiểu biết về mảng này còn khá mỏng. Vậy nên khi đọc lần đầu tiên, mình gần như chỉ hiểu được ý nghĩa đặt trên mặt chữ. Ta bắt đầu câu chuyện với một anh huấn sống nơi làng quê, yêu hát bội trong thời điểm sự đời có nhiều oái oăm.

“Bao giờ cũng thế, khi phận đời đã quá nhiều éo le trái khoáy thì người ta lại đeo đuổi những thứ giá trị tinh thần.”

Và vì anh huấn say mê môn hát bội, vậy là ta theo chân anh trong những cuộc trò chuyện nơi quán nước, nơi sân đình; ta nghe người dân bàn tán về những buổi diễn sắp tới, xem những người làm nghề dựng rạp, chuẩn bị; và đặc biệt là những hoạt động diễn ra trong ngày diễn. Cái đặc biệt của anh huấn là anh không chỉ là khán giả, anh còn là một khán giả hiểu môn nghệ thuật hát bội một cách sâu sắc, một người được tin tưởng giao cho chân cầm chầu để dẫn dắt khán giả thưởng thức vở diễn. Thế rồi thời cuộc cho anh một ý tưởng để anh viết nên bổn tuồng của chính mình với hy vọng nó sẽ được biểu diễn, được đến với những người dân yêu nghệ thuật. Từ một khán giả, anh huấn cuối cùng cũng bước lên “con đường làm nghệ thuật” như cách chúng ta nói ngày nay.

Tác giả vẽ nên một bức tranh rất bao quát về đời sống thưởng thức nghệ thuật của người Việt trong thời kỳ một vua hai chúa. Và chính trong bối cảnh đặc biệt này, những biến động của xã hội, những nỗi khổ của người dân dần dần được phơi bày.

Một trong những điểm đặc biệt của tác giả là bạn ấy thể hiện lời ăn tiếng nói hàng ngày của người Việt thời xưa với cực nhiều câu ca dao, tục ngữ vừa quen vừa lạ cực khéo léo và được gài cắm mượt mà trong cách kể chuyện và từng câu thoại. Mình nhớ có đọc được bài review của chị Vân Võ, trong đó chị nói các độc giả có thể đọc Trăm năm một bước hải hà để luyện thi môn Ngữ văn, đảm bảo là Trầm Hương Các sẽ mang lại rất nhiều tư liệu cho độc giả đó

Có lẽ sẽ có một số độc giả có trải nghiệm giống mình, đó là tự hỏi vì sao đến tận cuối truyện thì cái tên Trầm Hương Các mới xuất hiện. Và vì mình cảm thấy chưa thực sự hiểu lý do cái tên này được đặt cho cả vở tuồng của anh huấn lẫn tác phẩm, mình đã đi “research” một tẹo.

Trước tiên thì với tích Đát Kỷ – Trụ Vương mà anh huấn dựa vào để viết nên bổn tuồng, Trầm Hương Các chính là nơi bắt nguồn câu chuyện về vị vua vì ham mê sắc đẹp của giai nhân mà để nhân dân lầm than, cuối cùng mất nước. Sau đó mình lại tò mò, liệu có vở tuồng này thật không nhỉ nên đã tìm hiểu thêm. Và quả nhiên là có vở tuồng này thật, và đoán xem tác giả của nó là ai nào? Chính là danh nhân Đào Tấn! Tới đây thì mình cảm thấy bạn tác giả thật sự rất táo bạo khi chọn viết về sự ra đời của một vở tuồng nổi tiếng của một danh nhân nổi tiếng.

Cuối cùng thì mình tìm thấy một video có toàn bộ buổi diễn vở tuồng này của một đoàn nghệ thuật ở Đà Nẵng. Hy vọng là sẽ có thời gian để nghe hết và hiểu hơn một chút về nghệ thuật Tuồng.

—

Truyện ngắn Trầm Hương Các (sách Trăm năm một bước hải hà) – https://truyennhaong.vn/san-pham/TNMBHH

Review truyện ngắn Trên dòng gió ngược, thuyền xuôi

Hồi hè về Việt Nam, mình có mua được một cuốn sách tên là Nghề cổ nước Việt của bác Vũ Từ Trang – cuốn sách viết về những làng nghề truyền thống của nước ta từ xưa đến nay. Trong chương đầu tiên, tác giả chọn viết về nghề gốm. Khi đọc những câu chữ của bác, mình đã nghĩ, giá mà có tác giả nào viết về cuộc sống của những nghệ nhân làm gốm và bán gốm thì tốt biết mấy. Rồi khi bắt đầu cuộc thi hồn Việt, mình cũng thầm mong giá như sẽ có những truyện ngắn viết về những nghề truyền thống thì thật là tuyệt. Ấy thế mà lại cầu được ước thấy!

Trong “Trên dòng gió ngược, thuyền xuôi”, gốm không chỉ xuất hiện bằng những cái tên nổi tiếng như Thổ Hà, Mỹ Cương, mà còn có đặc điểm tính cách riêng như những con người tới từ những vùng khác nhau. Ta bắt gặp những người trong nghề chuốt gốm, xem gốm, nhận xét và buôn bán gốm ra Bắc vào Nam. Với một người luôn thích xem người ta làm ăn buôn bán như mình thì một câu chuyện về giao thương hai miền trong văn chương đúng là một báu vật. Trong bối cảnh Trịnh – Nguyễn phân tranh, khi mà người phương Tây đã bắt đầu đặt những dấu ấn đầu tiên trên đất của người Nam, tác giả đã thể hiện những khía cạnh của nghề thủ công và buôn bán rất khéo léo. Dưới gầm trời của vua Lê, đất nước lại chia cắt làm hai miền, thông thương Nam – Bắc bị ngăn cấm tới mức bị coi là buôn lậu, thật sự đã có một thời kỳ như thế. Mình thật sự có thể hình dung ra những trăn trở, băn khoăn và toan tính của người thợ, của người thương lái trong cuộc sống hàng ngày để lo miếng cơm manh áo, để giữ cái nghề truyền thống và phát triển cùng với thời cuộc.

Cũng trong bối cảnh nội chiến rất đặc thù này, tác giả còn khai thác một khía cạnh rất đặc biệt và dữ dội khác mà theo từ ngữ hiện đại bây giờ, hẳn nó được gọi là Hậu chấn tâm lý của những kẻ tham chiến. Câu chuyện mở đầu chính bằng một lần lên cơn ám ảnh bởi chiến tranh của một binh sĩ đã ra quân từ cuộc chiến tranh giữa hai miền. Chiến tranh là đau thương, là lầm than, là những phận đời chạy nạn tứ xứ, là những gia đình ly tán rồi gặp lại nhau mà đôi còn chẳng hề hay biết, là những kẻ bị ám ảnh bởi tội nghiệp tìm cách chuộc lại lỗi lầm, là tất cả đều vô tội nhưng rồi ai cũng phải chịu tội với đời, với người.

Với mình, Trên dòng gió ngược, thuyền xuôi không chỉ là một bức tranh lịch sử buồn thảm, dữ dội và day dứt. Ở truyện ngắn này, mình thấy được đầy đủ những khía cạnh của cuộc sống hiện đại, chúng đã tồn tại trong cuộc sống của cha ông ta từ hàng trăm năm trước, sinh động và thuyết phục. Đó chính là sự kế thừa, sự phát triển của hồn Việt.

—

Truyện ngắn Trên dòng gió ngược, thuyền xuôi (sách Trăm năm một bước hải hà) – https://truyennhaong.vn/san-pham/TNMBHH

Review truyện ngắn Một vốc biển cả

Mỗi khi mở một cuốn sách mới, mình đều mở từ cuối sách rồi tự hỏi có thể đọc nó từ cuối ngược về đầu hay không. Thường thì việc đó là không thể bởi mọi thứ phải diễn ra theo một trình tự nhất định. Vậy nhưng vẫn luôn có những ngoại lệ, chẳng hạn như khi mình đọc một tuyển tập truyện ngắn. Và với Trăm năm một bước hải hà, việc này thậm chí còn chẳng phải là ý đồ từ trước mà đơn giản chỉ là vì mình có cơ duyên đọc được Một vốc biển cả trước tất cả những tác phẩm khác.

Để viết ra hết những suy nghĩ của mình thì có lẽ sẽ mất cả mấy trang giấy. Nhưng mình đã thích truyện ngắn này ngay từ những dòng này :

“đã có lúc, Liên cảm thấy như càng lại gần biển, ngọn núi sau lưng mình như đang tan dần ra. Đá dưới chân vụn ra thành đất, bụi tụ lại thành cát và rồi chảy ra thành nước, cứ lao xao vỗ mãi vào bờ.”

Lần đầu tiên đọc, khi bức tranh dần hiện ra trong đầu, mình chỉ cảm thấy tác giả hình tượng hay quá. Làm sao mà bạn ấy lại thuyết phục mình rằng núi đá sẽ hóa thành nước dễ dàng như vậy?! Mình giống như người lớn xem trò ảo thuật, biết đó chẳng phải ma thuật mà lại chẳng thể tìm ra được mánh khóe nằm ở đâu. Và khi bên tai cứ văng vẳng tiếng nước lao xao vỗ mãi vào bờ như thể muốn hóa ngược trở lại thành đá thì câu hỏi của mình cứ ngày một thôi thúc hơn.

Cho tới khi đọc tới cuối truyện, mình mới hiểu được ngọn núi đó, những tảng đá, đất và cát bụi đó, là con người Liên, là cá tính, là sự độc lập của nàng. Danh tính của người phụ nữ thời đó cứ mãi bị gắn với một người khác: con của người cha đó, em của người anh đó, vợ của người chồng đó, hay mẹ của đứa trẻ đó. Những ràng buộc, những lề thói xã hội nghiền nát họ, bóp vụn họ rồi chuyển hoá, để rồi cuối cùng, người phụ nữ hóa thành dòng nước, chỉ có thể phản chiếu xanh, xám của bầu trời.

“Ta kính chàng như vua. Chàng là trời của ta. Ta là biển của chàng.”

Cùng với câu chuyện của thân phận người phụ nữ, truyện ngắn này còn mang theo câu chuyện của những đứa con – những nguyên nhân mà cũng là kết quả của những số phận đáng buồn. Ta thấy người mẹ nhẫn nhịn, bao dung, ôm trong lòng mọi tủi hờn để lưu lại cho con mình điều tốt nhất. Nhưng nỗi lòng hy sinh của người mẹ đâu phải lúc nào cũng có thể giãi bày cho đứa con tỏ tường. Thế nên mới có một Đắc Tuyên vẫn đau đáu với câu hỏi vì sao mẹ bỏ đi, vì sao mình có một đứa em gái cùng mẹ khác cha? Mới có một nàng Liên tiếp anh trai bằng thứ trà thảo mộc nhạt nhẽo mà lại ấm áp, như một lời nhắc nhở về tình thương của mẹ lúc thuở nhỏ. Mới có một Công Hưng lần lượt ôm niềm tiếc nuối về mẹ đẻ và cả người mẹ kế, những người phụ nữ cứ mãi tha thiết vì con.

Cũng may, mình đang sống ở một thời đại khác, nơi mình có thể tự dựng nên và kiêu hãnh về ngọn núi của bản thân. Nhưng tiếng biển lao xao vỗ vào bờ cứ mãi là một niềm tiếc thương, một nỗi buồn của quá khứ.

—

Truyện ngắn Một vốc biển cả (sách Trăm năm một bước hải hà) – https://truyennhaong.vn/san-pham/TNMBHH

Review truyện ngắn Cà vạt đỏ và con cá chép cuối cùng

Đây là một cuộc chiến không súng đạn, không thiệt hại, cũng không có ngươi sống ta chết. Đây là một cuộc chiến có rất nhiều kẻ tham chiến, nhưng lại chỉ có một vị tướng chân chính – một bàn cờ một người chơi.

Một trong những điều mình thích nhất khi đọc truyện ngắn là đi tìm những biểu tượng của câu chuyện. Có đôi khi chúng lần quất đâu đó trong những con chữ. Cũng có đôi khi, chúng được trưng bày ngay tại mặt tiền của câu chuyện, một kiểu “in your face” hay “đập vào mắt” đến mức mắt kém cũng sẽ phải nhìn thấy. Cà vạt đỏ và con cá cuối cùng chính là kiểu truyện như vậy. Cái tên chẳng thèm giấu diếm chút nào về nhân vật chính thực sự của câu chuyện, nhưng nó khiến mình tò mò ngay từ lần đầu tiên nhìn thấy. Rốt cuộc thì vì sao hai thứ chẳng liên quan lại được đặt cạnh nhau như vậy nhỉ?

Đặt trong bối cảnh giả tưởng ở tương lai khi tài nguyên của con người bị cạn kiệt, khi miếng ăn không còn dễ kiếm chứ đừng nói đến miếng ngon, câu chuyện đưa độc giả tới một buổi đấu giá của giới thượng lưu. Ở đó có món hàng đấu giá quen thuộc như chiếc vòng ngọc phỉ thúy, nhưng cũng có món hàng lạ lùng như một con cá chép.

Nhân vật chính của câu chuyện – Cà vạt Đỏ – là một doanh nhân thành đạt, đi lên từ chính năng lực của mình với những thành tựu đáng nể trong việc sản xuất thức ăn nhân tạo. Thành công đó đưa ông tiến vào giới thượng lưu – có thể bước qua cánh cửa để bước vào buổi đấu giá này.

Cà vạt Đỏ – cách mà tác giả gọi nhân vật, cũng chính là vật trang trí giúp ông ta hòa hợp và sánh vai với những nhân vật thượng lưu khác trong buổi đấu giá. Nó tạo nên vẻ tươi tỉnh mà lại thâm trầm – những thứ cần phải có của một doanh nhân thành đạt. Từ một vật trang trí, chiếc cà vạt đỏ trở thành vật đại diện cho nhân vật, đến mức độc giả chẳng cần cả biết tên thật của ông ấy. Nhưng cùng lúc đó, cà vạt đỏ cũng là trói buộc, là những quy tắc, những săm soi và cả áp lực mà người ta vô tình hay cố ý hướng về phía ông. Sự hiện diện của chiếc cà vạt trên cổ khiến cho nhân vật lúc nào cũng cảm nhận được nó, luôn phải lắng nghe và cảm nhận cái siết của nó, đôi lúc lại điều chỉnh để nới lỏng áp lực. Đó cũng chính là những việc mà một doanh nhân phải làm bất cứ lúc nào để duy trì sự thành công – kiểm soát môi trường xung quanh, đảm bảo mình luôn ở một vị thế tốt.

Ở một khía cạnh khác, vật đấu giá khiến người ta không thể ngồi yên – cá thể cá chép khỏe mạnh cuối cùng còn sót lại – chính là hình ảnh của sự khan hiếm tài nguyên trong tương lai. Không chỉ có năng lượng, tài nguyên khoáng sản, mà dần dần, môi trường độc hại khiến cho việc chăn nuôi, trồng trọt cũng chẳng còn dễ dàng, và con người dần dần phải thích nghi với việc sản xuất và ăn đồ nhân tạo. Câu thoại “Ông anh làm đồ giả ngày một khá” mang tính khen ngợi thành tựu của nhân vật mà nghe mới mỉa mai làm sao. Ấy vậy nhưng người khen lại có thể thốt ra tự nhiên và người nhận cũng đón nhận nó như một lẽ dĩ nhiên. Đằng sau đó là bao nhiêu biến chuyển của xã hội để tồn tại trong môi trường mà chính loài người đã phá hoại? Sự hiện diện của con cá chép trong buổi đấu giá này chính là tiền đề và cũng là minh chứng cho sự hiện diện của Cà vạt Đỏ trong xã hội.

Điều mình thích nhất ở câu chuyện này có lẽ là sự tương phản giữa những hình ảnh mà tác giả đặt ra: con cá – chiếc vòng phỉ thúy, cá hồi – cá chép, thịt bò để ăn những món tây – xương và gân bò để nấu phở, giá trị của con cá: để nghiên cứu – hay để ăn… Sự đối lập này tạo ra những mâu thuẫn, những lựa chọn cho cả nhân vật vả cho cả độc giả. Nó phơi bày những thứ dường như rất tự nhiên nhưng thật ra cũng mang theo sự trái khoáy khi xã hội vận động theo một cách bất thường.

Giọng văn chuyển từ cảm giác bồn chồn sang bất kham, rồi tới cảm giác tự tin, ngạo nghễ khi chiến thắng, cuối cùng là buông lỏng khi cuộc chiến đã hoàn toàn kết thúc. Giây phút Cà vạt Đỏ tháo chiếc cà vạt đỏ ra khỏi cổ áo và quyết định sử dụng con cá cho mục đích nguyên sơ nhất của nó – om dưa – là một cái kết rất thỏa mãn, sảng khoái.

Mà mình cũng thèm cá chép om dưa quá đi thôi!

Cà vạt đỏ và con cá chép cuối cùng – https://truyennhaong.vn/tac…/ca-vat-do-va-con-ca-cuoi-cung