Review truyện ngắn Cây đa
“Dù ta không phải là kẻ thích chõ cành chỉa lá vào chuyện người khác lắm nhưng để một kẻ bốn kiếp liền cứ chết mãi ở gốc cây của mình thì cũng không phải là phẩm tính hay.”
Dù tác giả đã bắt được mình ngay từ câu thứ hai của đoạn mở đầu nhưng đây chắc chắn là một trong những câu ấn tượng để lại ấn tượng sâu đậm nhất cho mình.
Cây đa đã đã hơn 800 tuổi, chứng kiến kiến bao kiếp người, bao đổi thay của cuộc đời theo năm tháng. Nhưng cá biệt là cây đa này cũng chứng kiến tới 5 lần chuyển kiếp, 6 kiếp người của cùng một kẻ, tới mức nó cảm thấy dường như nó mới là kẻ bị ám. Thật là ngược đời! Và cho tới cuối câu chuyện thì ta cũng hiểu được vì sao cây đa và cái gã ám nó lại có mối duyên kỳ lạ như vậy.
Điều đầu tiên phải khen là tác giả nhân hóa cây đa quá tốt, chính xác và rất duyên dáng. Cứ nhìn những cụm mà bạn ấy dùng mà xem “bị bọn nước mưa đè đầu cưỡi cổ, bị lũ ong bướm vờn trêu”, “bao năm chịu hun khói hương ta nghe đã mỏi cành héo lá”, “ta liền chột dạ dùng rễ cây thăm dò một phen”… Tác giả làm cho mình thật sự tin câu chuyện được kể bởi một cây đa chứ không phải là một con người cố thể hiện mình là cái cây. Bạn ấy dùng tất cả các bộ phận của cái cây để mô tả môi trường, những tương tác của Đa với thiên nhiên, với con người một cách tự nhiên như thể chúng ta vẫn dùng chân tay, tai mắt hàng ngày.
Tiếp theo đó nữa là Đa của tác giả rất hài hước! Mình và TNO đã tìm kiếm những tác phẩm hài hước khá lâu rồi và đây cũng là một trong những khía cạnh rất khó của sáng tác. Viết như thế nào để người ta phải bật cười nhưng lại không có cảm giác là có ai đó đang thò tay ra cù lét để bắt mình cười theo phản ứng sinh lý của cơ thể. Khó lắm! Bản thân việc cây Đa 800 tuổi cảm thấy nó bị một con người ám thay vì chiều ngược lại đã là một tiền đề trái khoáy tuyệt vời để dẫn dắt cả câu chuyện, nhưng tác giả còn làm được hơn thế. Bạn ấy dùng tư duy của cái cây để nhìn nhận những hành động lạ lùng của con người, chẳng hạn như cúng gà cho một cái cây bao năm chỉ sống nhờ đất và nước, hay việc cây đa bị ám ảnh bởi sấm sét sau một sai lầm trong quá khứ. Cái giọng văn vừa tưng tửng, không đa sầu đa cảm nhưng lại rất “lo lắng, thu vén” khiến cho cây đa trở thành một hình tượng sống động và cuốn hút. Cách vận dụng ngôn ngữ hàng ngày thời xưa ở đúng lúc đúng chỗ lại tiếp tục dặm thêm sự duyên dáng cho câu chuyện.
Cuối cùng, tác giả đã lồng ghép sự dân dã của người Việt, sự thăng trầm của lịch sử, những triết lý và tập tục của cả ngàn năm được thể hiện một cách rất khéo léo. Ta bắt gặp những truyền thuyết về tâm linh như quỷ dẫn đường từ Âm phủ; tục thờ cúng, cung phụng thánh thần của người dân, biến chuyển của nhân gian qua những lần ngôi chùa bị đốt, qua khói lửa chiến tranh. Những câu thoại rất tự nhiên, rất “cũ” và đúng hoàn cảnh như “ngươi tội to lắm”, “Ối làng nước ôi…”, “Ô hay…” “Ngài thương con với” rất thân quen và cũng rất xưa cũ.
Nếu dùng ba từ để tổng kết lại câu chuyện này thì hẳn mình sẽ dùng “thân thuộc”, “vui vẻ” và “thú vị”.
