Lễ Tế giao là nghi thức thể hiện lòng biết ơn của con người đối với trời đất. Lễ này xuất hiện ở Trung quốc từ thời Nghiêu, Thuấn cách đây hon 4000 năm: nhà vua làm chủ tế hai lần khác nhau trong năm: tiết Đông chí – tế trời ở gò tròn gọi là Nam giao, tiết Hạ chí – tế đất ở gò vuông gọi là Bắc giao.
Ở nước ta, Tế giao bắt đầu vào thời vua Lý Anh Tông. Đàn Viên khâu (gò tròn) ở thành Thăng Long. Nhà Trần bỏ lệ Tế giao trong gần 200 năm. Hồ Hán Thương lập đàn tế trời (gò tròn) ở núi Đốn Sơn (Thanh Hoá).
Lê Thái Tổ định lễ Tế giao vào mùa xuân, chọn ngày tốt trong 3 ngày Tết Nguyên Đán. Thời Lê Trung hưng, vua ngồi làm vì chúa Trịnh giật dây, lễ lạt được giản lược.
Thời Nguyễn, vua Gia Long lập đàn Nam giao ở phía Nam thành Phú Xuân, chia làm 4 thành:
- Viên đàn: đàn tròn, tượng trưng cho Trời
- Phương đàn: đàn vuông, tượng trưng cho đất
- Còn có thành thứ ba và thứ tư thấp hơn.
Lệ “Bốc giao”: Khâm Thiên giám chọn ba ngày lành trong tháng 2 tâu lên, nhà vua cho bói lại lấy ngày tốt nhất làm lễ Tế giao.
Lệ “Thệ giao” được đặt ra dưới đời vua Minh Mạng: ba ngày trước lễ tế, vua và đình thần tuyên thệ về sự Tế giao.
Nhà vua trai giới ở Trai cung 1 ngày trước lễ chính. Đường sá rất náo nhiệt với cờ trang trí, hương án… Hoàng thân và đình thần mặc triều phục đi theo vua trên đường đến Trai cung. Các quan chờ sẵn để đón vua ở trước Trai cung. Lính An Nam và lính Pháp chặt chẽ trước Giao đàn đêm trước khi làm lễ.
Khách tham gia: Toàn quyền Đông Dương, Khâm sứ trung Kỳ và một vài quan chức cấp cao Pháp được đứng trên Viên đàn chứng kiến. Quan lại Việt Nam từ tam phẩm trở lên phải phủ phục ở thềm Phương đàn, tứ phẩm trở xuống phải phủ phục ở thềm đàn thứ ba.
Lễ Tế giao đặc biệt quan trọng trong sinh hoạt văn hoá thời Nguyễn, thu hút sự chú ý của cả viên chức Pháp.
Published by