Lệ bảo cử = tiến cử hiền tài ra làm việc nước.
Triều Lý – Trần – Lê Nguyễn đều tổ chức thi cử chu đáo, tránh thiên vị.
Trạng nguyên, bảng nhãn… phải học hỏi ở nha môn mới được trọng dụng, nắm trọng trách cai trị ở địa phương.
Có người tài không ham thi cử, chỉ thích đọc sách thánh hiền hay dạy học. Có người giỏi lại trắc trở trong kỳ thi. Vì vậy, triều đình đặt lệ bảo cử để tiến cử những người này.
Lê Thái Tổ ra chiếu: Đại thần tam phẩm trở lên có bổn phận tiến cử hiền tài, có thăng tước và thưởng.
Lê Huyền Tông định: quan nhị phẩm có thể đề cử bốn người, lục phẩm – bát phẩm: 2 người. Bộ Lại xét tuyển.
Thời Nguyễn: vua Minh Mạng chú trọng bảo cử, định rõ cấp bậc nào được tiến cử cấp bậc nào. Tiến cử người bất tài, vô đức sẽ bị trừng phạt.
Lệ Hồi tỵ – ngăn chặn tình trạng nhiều người trong gia đình làm việc trong cùng 1 đơn vị, cơ quan dẫn đến câu kết, tham ô, nhũng nhiễu dân.
Triều Nguyễn áp dụng rất chặt chẽ: cha con, anh em, họ hàng không được làm chung với nhau trong một nha một hay một hạt, được triều đình bổ về thì phải tự khai để đổi. Quan chủ khảo các khoa thi nếu có anh em con cháu dự kỳ đó thì cũng phải hồi tỵ.
Vua Minh Mạng định quan không được cai trị ở bản hạt, phải đổi đi nơi khác. Sau lại định việc thuyên chuyển người nhà môn mỗi 3 năm. Vua Thiệu Trị đi xa hơn, bố vợ, anh em ruột vợ, chồng chị, chồng em của vợ đều phải hồi tỵ.
Vua Đồng Khánh ra thêm luật những quan cùng quê cùng làm chung một nơi cũng phải hồi tỵ.
Published by