Truyện ngắn có cần có nhiều lớp nghĩa không? Theo mình thì chẳng nhất thiết. Nhưng viết một truyện ngắn đơn giản, không ẩn giấu những điều bí ẩn ở phía sau mà vẫn cuốn hút người đọc theo dõi cho tới cuối thì khó lắm ấy.
Vì sao ấy à? Vì khi độc giả cảm thấy đã hiểu từng câu chữ rồi mà họ vẫn theo đuổi câu chuyện cho tới tận cùng thì thứ dẫn dắt họ thuần túy là cảm xúc. Nếu tác giả và độc giả đi cùng nhau trong một hành trình thì trong chuyến đi này, phong cảnh cần hữu tình lắm, đẹp lắm; người dẫn truyện là tác giả cần nắm bắt được tình tự của người đọc, đừng để họ sốt ruột tìm cách vượt qua mình, nhưng cũng không thể để họ tụt lại phía sau rồi nản chí. Cảm giác đồng hành và nhịp điệu hợp lý trong câu chuyện “Thuở ấy phong sương bạc mái đầu” của Trăm năm một bước hải hà là điều mình đánh giá cao nhất ở truyện ngắn này.
Cảm giác đồng hành này được tác giả tạo dựng ngay từ những con chữ đầu tiên khi câu chuyện mở ra với cuộc hành trình xuôi về Nam tìm người xưa của Sương – một học trò đã từ quan. Ngày mới buông xuống trần gian, những tất bật, rộn ràng của một khởi đầu mới lẽ ra phải hân hoan mà sao ta lại bắt gặp sự hờ hững, u buồn và hoài niệm của một người thanh niên. Từ một cuộc trò chuyện ngắn ngủi, từ chút giao tình có phần một chiều, bằng mấy câu thơ vô tình mà hữu ý với một bát cháo gà rắc mấy cọng hành xanh, tác giả cứ thế kéo chúng ta lên con thuyền, ngược dòng về những ký ức xa xăm.
Ta bắt gặp người học trò ngày đêm đèn sách, chuẩn bị cho thi cử. Ta bắt gặp hai người bạn từ thuở nhỏ bị gia đình ngăn cấm chơi với nhau vì những khúc mắc hay thậm chí là mối thù của đời cha. Và ta bắt gặp những tình cảm xa lạ, không đi theo lẽ thường của hai người thanh niên trẻ người và có lẽ cũng vẫn còn non dạ. Họ cố gắng tìm tới nhau, chăm sóc và động viên nhau trong từng bát cháo, từng chùm sung, rồi lại vượt qua ngăn cấm và mưu toan của gia đình và cách biệt về thân phận để được dành thời gian cho nhau. Để rồi họ cay đắng nhận ra rằng, người sống mới là quan trọng, sống rồi mới có thể nghĩ tới những thứ khác.
Một chuyện tình đồng giới trong bối cảnh trung đại là một đề tài khó nhằn. Tác giả vẽ nên một chuyện tình ý nhị, kín đáo mà vẫn tình, vẫn day dứt. Ta theo chân Sương ngược về quá khứ, trở về thực tại, rồi lại quay về quá khứ. Đó không phải là một cuộc hành trình tuyến tính và chính sự dẫn dắt với nhịp điệu vừa đủ, khoan thai về tốc độ nhưng đa dạng về cảm xúc của Việt Chi là điểm sáng cuốn người đọc theo dòng chảy của ký ức rồi cập bến.
Chẳng ai biết rồi trong thời cuộc loạn lạc, Sương có tìm được người xưa hay không. Rồi những lề thói xã hội, những đau thương của chiến loạn có cho người được sống mà mưu toan những chuyện xa vời hơn hay không. Nhưng vẫn cầu cho người có tình sẽ gặp được nhau.
— –
Truyện ngắn Thuở ấy phong sương bạc mái đầu (sách Trăm năm một bước hải hà)- https://truyennhaong.vn/san-pham/TNMBHH
Published by